Lewicowy portal codziennych informacji i opinii

NIK: instytucje nie stosują klauzul społecznych w zamówieniach publicznych

Odstęp wiersza+- ARozmiar czcionki+- Drukuj ten artykuł
NIK: instytucje nie stosują klauzul społecznych w zamówieniach publicznych

Zamówień spełniających kryterium zrównoważonego zamówienia publicznego jest niewiele.

Najwyższa Izba Kontroli opublikowała 11 kwietnia 2017 r. wyniki kontroli Klauzule społeczne w zamówieniach publicznych udzielanych przez administrację publiczną, z której wynika, że wydane przez Radę Ministrów w 2017 r. Zalecenia rekomendujące stosowanie klauzul społecznych i realizacja przez Urząd Zamówień Publicznych Krajowego Programu Działań w zakresie zrównoważonych zamówień publicznych na lata 2013-2016 nie było skuteczne. W latach 2013-2016 (do 30.04.2016) skontrolowane jednostki udzieliły 115 zamówień o łącznej wartości ponad 247 mln zł, w których zastosowano klauzule bądź aspekty społeczne, co stanowiło zaledwie niecały procent (0,9 proc.) wszystkich zawartych umów w tym okresie oraz niecałe 17 proc. ich całkowitej wartości.
W 8 badanych gminach przeprowadzono łącznie 69 postępowań o udzielenie zamówienia publicznego z zastosowaniem klauzul lub aspektów społecznych na łączną kwotę prawie 83 mln zł, co stanowiło odpowiednio 2,3 proc. liczby i 2,5 proc. wartości wszystkich umów zawartych w wyniku przeprowadzonych postępowań przetargowych. Z danych  NIK wynika wniosek: stosowanie klauzul społecznych w zamówieniach publicznych udzielanych przez instytucje publiczne i jednostki samorządu terytorialnego było uznaniowe, a skala stosowania znikoma. Stosowanie klauzul ograniczano do minimum, są fakultatywne więc uznano, że nieobowiązkowe.  NIK w dokumencie stwierdza, że przetargi wygrywali oferenci, których oferty nie uwzględniały klauzul społecznych, bo dla uzyskania zamówienia decydujące było kryterium ceny, któremu przypisywano największą wagę, a dodatkowe punkty za stosowanie klauzul nie wywierały istotnego wpływu na ogólną punktację.
Realizacji zamówień w zakresie klauzul społecznych nie kontrolowano rzetelnie lub nie egzekwowano efektywnie, nie oceniano skutków realizacji zamówień z klauzulami. NIK wskazał, że waga procentowa stosowania klauzul w ocenie ofert powinna być wyższej punktowana w ocenie oferty.

Powyższe ustalenie NIK potwierdzają, że wprowadzenie zmian do ustawy – Prawo zamówień publicznych w czerwcu 2016 r. było konieczne i uzasadnione. Popierane przez związki zawodowe i organizacje pracodawców zmiany polegały na wprowadzeniu przepisu potwierdzającego obowiązek stosowania w zamówieniach Prawa pracy, zwiększono rolę kryteriów pozacenowych (40% wagi), w tym klauzul społecznych, wprowadzono tzw. zamówienia zastrzeżone (dedykowane grupom defaworyzowanym). Zamawiający mają także szerszą możliwość osiągnięcia jakości zamówienia np. przez badanie podejrzenia rażąco niskiej ceny oferty, kontrolę faktycznego potencjału realizacji zamówienia. Narzędzia prawne powinny ułatwić zamawiającym wybór rzetelnego wykonawcy i wykonanie dobrej jakości zamówienia oraz przyczynić się do zwiększenia udziału zrównoważonych (zielonych i społecznych) zamówień publicznych.

Obecnie zamówień spełniających kryterium zrównoważonego zamówienia publicznego jest niewiele. Zakładany w Krajowym Programie działań w zakresie zrównoważonych zamówień publicznych na lata 2013-2016 (realizuje UZP) 10% poziom udziału społecznych zamówień publicznych w ogóle zamówień na koniec 2016 r. nie zostanie osiągnięty (w 2013 r. – 4,5% udzielonych zamówień publicznych, w 2014  r. – 3,1 %., w 2015 r. – 4,08%). Wyniki Monitoringu stosowania przez administrację rządową klauzul społecznych w zamówieniach publicznych za 2015 r. zrealizowanego przez Urząd Zamówień Publicznych wskazują, że 133 podmioty (z ogólnej liczby 417 respondentów) stosowały klauzule społeczne w 437 postępowaniach przetargowych, niemal we wszystkich przypadkach zamawiający stosowali 1 klauzulę społeczną (najczęściej klauzula dot. zatrudnienia na umowę o pracę.
Choć kryteria pozacenowe odgrywają większy udział w ocenie ofert to pytanie o ich faktyczną rolę i jakość np. ilu pracowników zatrudnionych, na jak długo (czy przez cały okres realizacji zamówienia), na pełen etat czy cząstkowy i egzekwowanie zapisów umowy z zamawiającym. Jako kryterium pozacenowe stosuje się zwykle termin realizacji zamówienia lub długość gwarancji. To za mało, by skutecznie odejść od dominującego prymatu ceny w zamówieniach tak szkodliwego dla pracujących i jakości realizacji zamówień.

Jak wskazują przytoczone dane zmiana sytuacji na rynku zamówień publicznych zależy głównie od zmiany praktyk zamawiających, którzy dotychczas nie byli skłonni do zmiany przyzwyczajeń. Po nowelizacji ustawy Pzp, Urząd Zamówień Publicznych przygotował dokumenty wspierające zamawiających w realizacji zamówień zgodnie z celem Dyrektywy i ustawodawcy (np. wzory, wyjaśnienia). Państwowa Inspekcja Pracy zadeklarowała kontrolę zatrudnienia przy realizacji zamówień.

Jak jednak wskazują sygnały zgłaszane także podczas prac Doraźnego Zespołu ds. zamówień publicznych Rady Dialogu Społecznego, ograniczenia finansowe po stronie instytucji zamawiających są jedną z najistotniejszych barier w stosowaniu klauzul społecznych w zamówieniach publicznych. Element ten powinien być analizowany przy kształtowaniu polityki budżetowej państwa, w tym w zakresie  promowania  klauzul  społecznych. Poza tym, potrzeba silniejszego promowania dobrych praktyk wśród zamawiających w zakresie postępowania o udzielenie zamówienia i egzekwowania realizacji zamówienia, zmiana technik promocji klauzul społecznych, edukacja, szkolenia i konieczność usunięcia barier w stosowaniu klauzul społecznych.

Podkreślanie korzyści określania kryteriów innych niż cena, które wpływają na jakość zamówień i wskazywanie celów systemu zamówień i ich roli w kształtowaniu procesów gospodarczych i sytuacji na rynku pracy, jest ważne ale istotne jest także stanowcze reagowanie na nieprawidłowości i wskazanie na etyczny aspekt decyzji w sprawie zamówień i ich wpływ na warunki pracy pracujących. Przede wszystkim przestrzeganie prawa przy realizacji zamówień publicznych, w tym prawa pracy i podatkowego powinno być nienegocjowalnym standardem.

Należy doprowadzić do zagwarantowania przestrzegania prawa w zamówieniach publicznych przez dobór wykonawców zamówień i eliminację naruszeń w trakcie realizacji zamówienia publicznego poprzez kontrolę jego realizacji. Konieczny jest silny sygnał dla zamawiających Prezes Rady Ministrów i członków Rady Ministrów oczekiwania stosowania prawa zamówień i prawa pracy w realizacji zamówień i wskazania na priorytet uporządkowania rynku zamówień publicznych. Pomocne będzie wydanie nowych Zaleceń Rady Ministrów w sprawie stosowania prawa zamówień publicznych, w tym przestrzegania prawa pracy przy realizacji zamówień uwzględniających zmiany w ustawie Pzp.
W Zaleceniach Rady Ministrów z 2015 r. określono dla Ministra Finansów przeprowadzenie w 2016 r. audytu stosowania klauzul społecznych, jednak nie został  on przeprowadzony (z uwagi na kontrolę NIK).  Minister Finansów powinien taki audyt zrealizować w najbliższym czasie aby sprawdzić wpływ zmian ustawy- Prawo zamówień publicznych na praktyki zamawiających instytucji publicznych.

Z wynikami kontroli Najwyższej Izby kontroli można zapoznać się tutaj, z prezentacją tu.

[opzz.org.pl]
Przejdź i podziel się z innymi:
Wyślij email do tego postu

0 komentarzy i opinii

Pozostaw swój komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola zostały oznaczone *

Dr hab. Jarosław Flis: Ograniczenie kadencji prezydentów miast to nie jest dobry pomysł

Odwiedź nas

twitter