Ignacy Daszyński — pierwszy premier niepodległej Polski
Socjalista, mówca i parlamentarzysta, który w listopadzie 1918 roku stanął na czele pierwszego rządu odradzającej się Rzeczypospolitej.
Ignacy Daszyński należy do tych postaci polskiej historii, których biografia spina dwa odległe światy: galicyjski ruch robotniczy schyłku XIX wieku i pierwsze dni odzyskanej niepodległości w 1918 roku. Był socjalistą, dziennikarzem i jednym z najbardziej rozpoznawalnych mówców parlamentarnych swojej epoki, a jego nazwisko do dziś pojawia się w sporach o to, kto i w jakim stopniu współtworzył odrodzone państwo polskie. Poniższy tekst porządkuje najważniejsze fakty z jego życia oraz wyjaśnia, dlaczego bywa nazywany pierwszym premierem niepodległej Polski.
Kim był Ignacy Daszyński
Ignacy Ewaryst Daszyński (1866–1936) był polskim politykiem socjalistycznym, publicystą i działaczem niepodległościowym. Przez kilkadziesiąt lat współtworzył lewicową scenę polityczną najpierw w zaborze austriackim, a po 1918 roku w II Rzeczypospolitej. Współzakładał i kierował Polską Partią Socjalno-Demokratyczną Galicji i Śląska Cieszyńskiego (PPSD), a po zjednoczeniu ruchu socjalistycznego działał w Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS).
W szerokim odbiorze Daszyński funkcjonuje przede wszystkim jako socjalista i mówca, ale ograniczenie jego biografii do jednej etykiety byłoby uproszczeniem. Łączył radykalizm społeczny z konsekwentnym dążeniem do niepodległości — kombinacją, która w jego czasach wcale nie była oczywista, ponieważ część środowisk lewicowych traktowała kwestię narodową jako drugorzędną wobec walki klasowej. Daszyński przez całe życie dowodził, że te dwa cele można i należy łączyć.
Aby zrozumieć, dlaczego jego sylwetka wraca w debatach o ojcach niepodległości, trzeba prześledzić kolejne etapy jego drogi politycznej — od galicyjskiej młodości, przez wiedeński parlament, aż po rząd lubelski i fotel marszałka Sejmu.
Młodość i droga do polityki
Ignacy Daszyński urodził się 26 października 1866 roku w Zbarażu, w ówczesnej Galicji wschodniej, należącej do monarchii austro-węgierskiej. Wczesne lata przyniosły mu doświadczenie niedostatku i niestabilności materialnej, co — jak u wielu działaczy tego pokolenia — ukształtowało jego wrażliwość społeczną. Już w okresie szkolnym angażował się w działalność, którą władze uznawały za wywrotową, co skutkowało konfliktami z administracją oświatową i przerwami w nauce.
Formacja intelektualna Daszyńskiego dokonywała się w dużej mierze poza utartymi ścieżkami akademickimi. Wczesny kontakt z myślą socjalistyczną, lektury oraz praca zarobkowa złożyły się na obraz samouka, który teorię polityczną poznawał równolegle z praktyką organizowania środowisk robotniczych. Ten rys — działacza wyrosłego z konkretnego, codziennego doświadczenia pracy i biedy, a nie z gabinetu — pozostał czytelny w jego późniejszej retoryce, zwykle bezpośredniej i odwołującej się do realiów życia zwykłych ludzi.
Przełom XIX i XX wieku zastał go już jako rozpoznawalnego działacza galicyjskiego ruchu socjalistycznego. To właśnie Galicja, ciesząca się w ramach Austro-Węgier stosunkowo szeroką autonomią i swobodą zrzeszania się, stała się dla niego naturalnym środowiskiem politycznym i szkołą publicznego działania.
Galicyjska szkoła parlamentarna
Autonomia galicyjska dawała polskim politykom coś, czego brakowało w zaborze rosyjskim i pruskim: legalną przestrzeń działania, prasę oraz dostęp do instytucji przedstawicielskich. Daszyński wykorzystał te możliwości, stając się jednym z czołowych przedstawicieli PPSD. Partia ta łączyła program socjalny — prawa pracownicze, powszechne prawo wyborcze, świeckość instytucji publicznych — z otwartą orientacją niepodległościową.
Najbardziej spektakularnym polem jego aktywności stała się austriacka Rada Państwa (Reichsrat) w Wiedniu, do której uzyskał mandat poselski pod koniec lat 90. XIX wieku. To na tej arenie ugruntowała się jego reputacja mówcy. Współcześni i historycy zgodnie podkreślają, że Daszyński dysponował rzadką umiejętnością łączenia erudycji z temperamentem trybuna — potrafił przemawiać zarówno do wykształconej publiczności parlamentarnej, jak i do robotniczych wieców. Oratorstwo nie było dla niego ozdobnikiem, lecz głównym narzędziem politycznym: w epoce przed mediami masowymi to mowa parlamentarna i wiecowa kształtowała opinię publiczną.
W Wiedniu Daszyński reprezentował interesy polskich środowisk robotniczych, ale konsekwentnie wiązał kwestię socjalną z postulatem odbudowy niepodległego państwa polskiego. Ta dwutorowość — bycie zarazem rzecznikiem klasy pracującej i sprawy narodowej — stanie się jego znakiem rozpoznawczym i fundamentem pozycji, jaką zajmie po 1918 roku.
Socjalizm i sprawa niepodległości
Pytanie, „kto to jest socjalista”, w przypadku Daszyńskiego ma konkretną odpowiedź wyrastającą z realiów przełomu wieków. Socjalizm w jego wydaniu oznaczał przede wszystkim walkę o prawa pracownicze, powszechne i równe prawo wyborcze, ograniczenie wyzysku oraz emancypację warstw dotąd pozbawionych głosu politycznego. Był to socjalizm reformistyczny i demokratyczny, daleki od późniejszej rewolucyjnej, bolszewickiej interpretacji ruchu robotniczego.
Cechą, która wyróżniała Daszyńskiego na tle części europejskiej lewicy, było przekonanie, że emancypacja społeczna i niepodległość narodowa nie stoją ze sobą w sprzeczności, lecz przeciwnie — wzajemnie się warunkują. W jego myśli wolne, demokratyczne państwo polskie było warunkiem trwałej poprawy losu pracujących, a sprawiedliwość społeczna — gwarancją, że odzyskana niepodległość nie pozostanie pustym hasłem dla większości obywateli.
To stanowisko z czasem zbliżyło go do innych środowisk niepodległościowych, w tym do kręgu związanego z Józefem Piłsudskim, mimo dzielących je różnic ideowych. Wspólny cel — odbudowa państwa — okazał się w decydującym momencie 1918 roku silniejszy niż podziały programowe. Późniejsze lata pokażą jednak, że ta zbieżność miała granice, a Daszyński nie zawaha się stanąć w obronie zasad parlamentaryzmu również wtedy, gdy oznaczało to konflikt z dawnym sojusznikiem.
Rząd lubelski 1918 — „pierwszy premier”
Najczęściej przywoływany epizod biografii Daszyńskiego wiąże się z listopadem 1918 roku. W nocy z 6 na 7 listopada, w Lublinie, powstał Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej, na czele którego stanął właśnie Ignacy Daszyński. Gabinet ten, tworzony przez środowiska lewicy niepodległościowej i ludowców, ogłosił program daleko idących reform społecznych: prawa pracownicze, reformę rolną, prawa wyborcze dla kobiet i mężczyzn oraz szereg swobód obywatelskich.
To właśnie z tym wydarzeniem łączy się określenie „pierwszy premier niepodległej Polski”. Wymaga ono jednak precyzji. Rząd lubelski był ośrodkiem władzy formującym się w pierwszych, chaotycznych dniach odzyskiwania niepodległości, gdy na ziemiach polskich istniało równolegle kilka konkurencyjnych ośrodków decyzyjnych. Jego realna kontrola terytorialna była ograniczona, a żywot — bardzo krótki. Po przybyciu Józefa Piłsudskiego do Warszawy i przejęciu przez niego władzy wojskowej oraz cywilnej, rząd lubelski podporządkował się Naczelnikowi Państwa, a Daszyński oddał swoje uprawnienia.
Z perspektywy formalnej spory o to, który z gabinetów był „pierwszym rządem”, trwają do dziś i zależą od przyjętych kryteriów. Z perspektywy symbolicznej rola Daszyńskiego jest jednak trudna do przecenienia: stanął on na czele pierwszego rządu otwarcie głoszącego program niepodległej, demokratycznej i reformatorskiej Rzeczypospolitej, w momencie, gdy kształt przyszłego państwa wcale nie był przesądzony. Gest podporządkowania się Piłsudskiemu — rezygnacja z władzy w imię jedności obozu niepodległościowego — bywa zaś interpretowany jako dowód, że dla Daszyńskiego cel nadrzędny, czyli odbudowa państwa, stał ponad ambicjami osobistymi.
Marszałek Sejmu i lata II Rzeczypospolitej
Po 1918 roku Daszyński pozostał czynnym politykiem odrodzonego państwa. Zasiadał w Sejmie, a w okresie wojny polsko-bolszewickiej, w roku 1920, wszedł w skład Rządu Obrony Narodowej kierowanego przez Wincentego Witosa, obejmując funkcję wicepremiera. Udział socjalisty w gabinecie jedności narodowej w obliczu zagrożenia bytu państwa był wymownym potwierdzeniem jego linii: w sytuacjach granicznych interes Rzeczypospolitej stawiał ponad partyjnymi podziałami.
Najważniejszym etapem jego działalności w II RP stało się sprawowanie funkcji marszałka Sejmu w latach 1928–1930. Przypadło ono na okres narastającego napięcia między parlamentem a obozem rządzącym po przewrocie majowym 1926 roku. Daszyński, dotychczasowy sojusznik Piłsudskiego z czasów walki o niepodległość, znalazł się teraz w roli obrońcy uprawnień parlamentu wobec rosnącej dominacji władzy wykonawczej.
Symbolicznym punktem tego konfliktu stało się wydarzenie z 31 października 1929 roku, gdy do gmachu Sejmu wkroczyła grupa oficerów. Daszyński jako marszałek odmówił otwarcia obrad pod presją zbrojnej demonstracji, uznając obecność uzbrojonych wojskowych w parlamencie za niedopuszczalne naruszenie zasad ustrojowych. Postawa ta przeszła do historii jako jeden z najwyraźniejszych aktów obrony parlamentaryzmu w okresie rządów sanacji i ugruntowała wizerunek Daszyńskiego jako polityka wiernego instytucjom demokratycznym, nawet kosztem zerwania z dawnym obozem.
Znaczenie tego epizodu wykraczało poza pojedyncze posiedzenie. W realiach pogłębiającego się sporu między obozem rządzącym a opozycją parlamentarną gest marszałka odczytywano jako deklarację, że izba poselska nie podda się naciskowi siły i że reguły ustrojowe obowiązują niezależnie od bieżącego układu sił politycznych. Dla części opinii publicznej Daszyński stał się w ten sposób symbolem ciągłości idei parlamentarnej w państwie, w którym pozycja Sejmu była systematycznie ograniczana. Jego postawa nie zatrzymała wprawdzie procesu wzmacniania władzy wykonawczej, który w kolejnych latach przybrał formę dalszych zmian ustrojowych, lecz utrwaliła w pamięci historycznej obraz polityka gotowego bronić zasad nawet w konfrontacji z góry skazanej na niepowodzenie. Dla Daszyńskiego nie był to przy tym spór personalny: konflikt z dawnym sojusznikiem wynikał z odmiennej oceny tego, jak daleko może sięgać władza wykonawcza kosztem przedstawicielstwa narodowego. To rozróżnienie — między lojalnością wobec osób a lojalnością wobec instytucji i reguł — należy do trwałych wątków jego biografii politycznej.
W kolejnych latach stan zdrowia coraz bardziej ograniczał jego aktywność. Daszyński stopniowo wycofywał się z bieżącej polityki. Zmarł 31 października 1936 roku w Bystrej Śląskiej.
Myśl polityczna — socjalizm patriotyczny
Dorobek ideowy Daszyńskiego bywa opisywany jako socjalizm patriotyczny lub niepodległościowy. Jego rdzeniem było przekonanie, że trwała poprawa losu warstw pracujących jest możliwa wyłącznie w ramach suwerennego, demokratycznego państwa, a państwo to z kolei zyskuje legitymizację dopiero wtedy, gdy zapewnia obywatelom rzeczywiste prawa społeczne i polityczne.
Z tego światopoglądu wynikało kilka konsekwentnych stanowisk: poparcie dla powszechnego prawa wyborczego (w tym dla kobiet), dla praw pracowniczych i związkowych, dla świeckości instytucji publicznych oraz dla rozwiązywania konfliktów w drodze parlamentarnej, a nie przemocy. Daszyński dystansował się zarówno wobec rewolucyjnego radykalizmu spod znaku bolszewizmu, jak i wobec nacjonalistycznej prawicy wyrastającej z obozu narodowego, z którą toczył wieloletnie spory polityczne i historyczne.
Konkretne znaczenie tych postulatów najlepiej widać na tle epoki. Powszechne i równe prawo wyborcze, o które Daszyński zabiegał jeszcze w realiach monarchii austro-węgierskiej, nie było wówczas standardem — w wielu systemach prawo głosu pozostawało uzależnione od cenzusu majątkowego, płci czy poziomu wykształcenia. Postulat objęcia nim także kobiet wyprzedzał rozwiązania przyjęte w znacznej części ówczesnej Europy. Podobnie żądania z zakresu prawa pracy — ograniczenia czasu pracy, ochrony zatrudnienia, legalizacji działalności związkowej — wpisywały się w szerszy europejski nurt reform socjalnych, lecz w warunkach ziem polskich nabierały dodatkowego wymiaru, łącząc kwestię socjalną z budową nowoczesnego, obywatelskiego społeczeństwa. Daszyński traktował te reformy nie jako ustępstwa wymuszone presją, lecz jako fundament trwałego porządku demokratycznego. W tym sensie jego myśl wykraczała poza doraźną politykę partyjną: była propozycją całościowej wizji państwa, w którym prawa polityczne i prawa socjalne wzajemnie się wzmacniają. Wiele z postulatów dotyczących świata pracy — jak ochrona warunków zatrudnienia czy egzekwowanie prawa pracy — stało się z czasem zadaniem wyspecjalizowanych instytucji państwowych, takich jak Państwowa Inspekcja Pracy.
Ta umiarkowana, demokratyczna i zarazem reformatorska wizja sprawia, że Daszyński bywa dziś przywoływany jako patron polskiej tradycji lewicy niepodległościowej — nurtu, który łączył wrażliwość społeczną z bezwarunkowym przywiązaniem do suwerenności i do reguł demokratycznego państwa prawa. Do tej tradycji, w całkowicie odmienionych realiach, odwołują się również współczesne ugrupowania polskiej lewicy.
Miejsce wśród ojców niepodległości
W potocznym wyobrażeniu o „ojcach niepodległości” dominują zwykle nazwiska kojarzone z prawą stroną sceny politycznej lub z obozem Piłsudskiego. Tymczasem proces odzyskiwania niepodległości w 1918 roku był dziełem zbiorowym, w którym uczestniczyły środowiska o bardzo różnych orientacjach — od narodowych demokratów, przez ludowców, po socjalistów. Daszyński reprezentował właśnie ten ostatni, lewicowy i zarazem niepodległościowy biegun.
Spory o miejsce Daszyńskiego w panteonie narodowym nie są wyłącznie kwestią historyczną — bywają również przedmiotem bieżących debat publicznych, w tym dyskusji wokół ustaw upamiętniających i polityki historycznej państwa. Powracającym wątkiem jest pytanie, czy oficjalna pamięć o roku 1918 dostatecznie uwzględnia wkład lewicy niepodległościowej, czy też skupia się jednostronnie na wybranych postaciach i formacjach.
Warto przy tym pamiętać, że odzyskanie niepodległości w 1918 roku nie było jednorazowym aktem ani dziełem pojedynczego ośrodka. Składało się na nie wiele równoległych procesów: rozpad mocarstw zaborczych, działania dyplomatyczne na arenie międzynarodowej, formowanie się polskich sił zbrojnych oraz przejmowanie władzy administracyjnej w poszczególnych regionach. W każdym z tych nurtów uczestniczyły inne środowiska polityczne, często rywalizujące ze sobą o wpływy i o wizję przyszłego ustroju. Lewica niepodległościowa, którą reprezentował Daszyński, wniosła do tego procesu nie tylko konkretne działania organizacyjne, lecz także program społeczny — przekonanie, że nowe państwo musi być nie tylko suwerenne, ale i sprawiedliwe wobec warstw dotąd wykluczonych. Pominięcie tego wkładu w obrazie roku 1918 zubaża rozumienie samego momentu założycielskiego II Rzeczypospolitej. Biografia Daszyńskiego pełni więc rolę przypomnienia, że spór o kształt niepodległej Polski toczył się od pierwszych dni i że jego uczestnicy reprezentowali cały wachlarz orientacji ideowych.
Niezależnie od tych kontrowersji, fakt sprawowania przez Daszyńskiego funkcji szefa pierwszego rządu o programie niepodległościowym w listopadzie 1918 roku stanowi mocny argument za zaliczeniem go do grona współtwórców odrodzonego państwa. Jego biografia przypomina, że niepodległość nie była dziełem jednej formacji, lecz wypadkową działań wielu środowisk.
Pamięć i upamiętnienie
Pamięć o Ignacym Daszyńskim utrwalają zarówno przestrzeń miejska, jak i instytucje życia publicznego. Jego imię nosi rondo w Warszawie — Rondo Daszyńskiego — które z czasem stało się jednym z rozpoznawalnych punktów stolicy, między innymi jako węzeł komunikacyjny i nazwa stacji metra. W Krakowie, mieście ściśle związanym z galicyjskim etapem jego działalności, jego nazwisko upamiętnia aleja Daszyńskiego. Ulice i place jego imienia znajdują się także w innych polskich miejscowościach.
Postać Daszyńskiego patronuje również inicjatywom o charakterze idei i debaty publicznej. Z jego dziedzictwem utożsamia się między innymi środowiskowa instytucja nawiązująca do tradycji polskiej lewicy, działająca pod nazwą odwołującą się do jego imienia. W okresie obchodów stulecia odzyskania niepodległości w 2018 roku jego sylwetka stała się przedmiotem licznych artykułów, debat i postulatów upamiętnienia, co potwierdza, że jego biografia wciąż żywo uczestniczy w sporze o kształt polskiej pamięci zbiorowej.
Kalendarium życia
Poniższe zestawienie porządkuje najważniejsze daty z biografii Ignacego Daszyńskiego.
Daszyński pozostaje postacią, której biografia przypomina o złożoności procesu odzyskiwania niepodległości i o miejscu, jakie zajmowała w nim tradycja socjalistyczna i demokratyczna. Jego konsekwentne łączenie sprawy społecznej z narodową oraz obrona zasad parlamentaryzmu w trudnym okresie sprawiają, że jego dorobek wciąż bywa punktem odniesienia w dyskusjach o polskiej historii politycznej XX wieku.
Najczęściej zadawane pytania
Kim był Ignacy Daszyński?
Ignacy Daszyński (1866–1936) był polskim politykiem socjalistycznym, publicystą i działaczem niepodległościowym, jednym z czołowych przedstawicieli galicyjskiego ruchu robotniczego oraz szefem pierwszego rządu odradzającej się Rzeczypospolitej w listopadzie 1918 roku.
Kiedy i gdzie urodził się Ignacy Daszyński?
Urodził się 26 października 1866 roku w Zbarażu, w ówczesnej Galicji wschodniej, należącej do monarchii austro-węgierskiej.
Dlaczego Daszyński jest nazywany pierwszym premierem niepodległej Polski?
W nocy z 6 na 7 listopada 1918 roku stanął na czele Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej w Lublinie — pierwszego gabinetu otwarcie głoszącego program niepodległej, demokratycznej i reformatorskiej Polski. Spory o formalne „pierwszeństwo" trwają, ale jego symboliczna rola jako szefa tego rządu jest powszechnie uznawana.
Czym był rząd lubelski z 1918 roku?
To Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej, utworzony w Lublinie przez środowiska lewicy niepodległościowej i ludowców. Ogłosił program reform społecznych, w tym prawa pracownicze, reformę rolną i powszechne prawo wyborcze. Po przybyciu Józefa Piłsudskiego do Warszawy rząd podporządkował się Naczelnikowi Państwa.
Do jakiej partii należał Ignacy Daszyński?
Współzakładał i kierował Polską Partią Socjalno-Demokratyczną Galicji i Śląska Cieszyńskiego (PPSD), a po zjednoczeniu ruchu socjalistycznego działał w Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS).
Jaką funkcję pełnił Daszyński w Sejmie?
W latach 1928–1930 sprawował funkcję marszałka Sejmu, stając się w tym okresie jednym z głównych obrońców uprawnień parlamentu wobec obozu rządzącego po przewrocie majowym.
Na czym polegał konflikt Daszyńskiego z Józefem Piłsudskim?
Dawni sojusznicy z okresu walki o niepodległość rozeszli się po przewrocie majowym 1926 roku. Daszyński jako marszałek Sejmu bronił zasad parlamentaryzmu wobec rosnącej dominacji władzy wykonawczej. Symbolem tego sporu stało się jego wystąpienie z 31 października 1929 roku.
Co wydarzyło się w Sejmie 31 października 1929 roku?
Do gmachu Sejmu wkroczyła grupa oficerów. Daszyński jako marszałek odmówił otwarcia obrad pod presją zbrojnej demonstracji, uznając obecność uzbrojonych wojskowych w parlamencie za niedopuszczalne naruszenie zasad ustrojowych. Epizod ten uchodzi za jeden z najwyraźniejszych aktów obrony parlamentaryzmu w okresie sanacji.
Co to znaczy, że Daszyński był socjalistą?
Reprezentował socjalizm reformistyczny i demokratyczny: walczył o prawa pracownicze, powszechne prawo wyborcze, ograniczenie wyzysku i emancypację warstw pozbawionych głosu politycznego. Był to nurt daleki od rewolucyjnej, bolszewickiej interpretacji ruchu robotniczego.
Czy Daszyński był zwolennikiem niepodległości Polski?
Tak. Wyróżniał się przekonaniem, że emancypacja społeczna i niepodległość narodowa wzajemnie się warunkują. Wolne, demokratyczne państwo polskie traktował jako warunek trwałej poprawy losu warstw pracujących.
Jaką rolę odegrał Daszyński podczas wojny polsko-bolszewickiej?
W 1920 roku wszedł w skład Rządu Obrony Narodowej kierowanego przez Wincentego Witosa, obejmując funkcję wicepremiera — co było potwierdzeniem jego zasady stawiania interesu państwa ponad podziałami partyjnymi w sytuacji zagrożenia.
Jakie były najważniejsze poglądy polityczne Daszyńskiego?
Popierał powszechne prawo wyborcze (w tym dla kobiet), prawa pracownicze i związkowe, świeckość instytucji publicznych oraz rozwiązywanie konfliktów na drodze parlamentarnej. Dystansował się zarówno od rewolucyjnego radykalizmu, jak i od nacjonalistycznej prawicy.
Gdzie działał politycznie przed 1918 rokiem?
Przede wszystkim w Galicji, korzystającej w ramach Austro-Węgier ze stosunkowo szerokiej autonomii, oraz w austriackiej Radzie Państwa (Reichsracie) w Wiedniu, gdzie uzyskał mandat poselski pod koniec lat 90. XIX wieku.
Dlaczego Daszyński był znany jako mówca?
Dysponował rzadką umiejętnością łączenia erudycji z temperamentem trybuna — potrafił przemawiać zarówno do publiczności parlamentarnej, jak i do robotniczych wieców. W epoce przed mediami masowymi mowa była jego głównym narzędziem politycznym.
Kiedy i gdzie zmarł Ignacy Daszyński?
Zmarł 31 października 1936 roku w Bystrej Śląskiej, po okresie stopniowego wycofywania się z życia politycznego z powodu pogarszającego się stanu zdrowia.
Jak upamiętniono Ignacego Daszyńskiego?
Jego imię nosi między innymi Rondo Daszyńskiego w Warszawie oraz aleja Daszyńskiego w Krakowie; ulice i place jego imienia znajdują się także w innych miejscowościach. Jego postać patronuje również inicjatywom nawiązującym do tradycji polskiej lewicy.
Czy istnieje miejsce upamiętniające Daszyńskiego w Warszawie?
Tak — najbardziej rozpoznawalnym jest Rondo Daszyńskiego, węzeł komunikacyjny i nazwa stacji metra, będące jednym z punktów orientacyjnych stolicy.
Dlaczego Daszyński bywa zaliczany do ojców niepodległości?
Ponieważ stanął na czele pierwszego rządu o programie niepodległościowym w listopadzie 1918 roku, reprezentując lewicowy i zarazem niepodległościowy biegun procesu odbudowy państwa. Jego biografia przypomina, że niepodległość była dziełem zbiorowym wielu środowisk.